صفحه اصلي        راهنما        آكروبات   

 

انقلاب اسلامي ايران

 (ويراست چهارم)

 جمعي از نويسندگان

   

سخن مركز

كتابي كه پيش روي داريد ويراست چهارم كتاب «انقلاب اسلامي و وچرايي و چگونگي رخداد آن» است كه به اساتيد و دانشجويان گرامي تقديم ميشود. پس از انتشار ويراست دوم كتاب در تابستان 1378، تغييرات و اصلاحات به عمل آمده در ويراست اول، مورد استقبال صاحبنظران و دانشجويان محترم قرار گرفت، در عين حال، تلاش براي تهيه متني كاملتر و دقيق تر، ما را بر آن داشت، تا با بهره گيري از نظرات ارسالي استادان و انديشمندان، اصلاحات و تغييرات جديدي در متن به عمل آوريم. با اين همه مجدداً طي دو جلسه در تابستان 1383 ويراست سوم آن با حضور جمعي از صاحبنظران حوزه انقلاب اسلامي و مؤلفين محترم كتاب، مورد بحث و ارزيابي قرار گرفت و تلاش گرديد تا از ديدگاهها و پيشنهادهاي آنان جهت هرچه تكميلتر شدن كار استفاده شود، مجموعة حاضر حاصل تلاش پنج نفر از نويسندگان به شرح ذيل است:

1. دكتر مصطفي ملكوتيان؛ دانشيار گروه علوم سياسي دانشگاه تهران.

2. دكتر محمدعلي حسيني زاده؛ عضو هيأت علمي دانشگاه مفيد.

3. دكتر سيد صادق حقيقت؛ محقق حوزه و استاديار گروه علوم سياسي دانشگاه مفيد.

4. دكتر عبدالوهاب فراتي؛ عضو هيأت علمي دانشگاه باقرالعلوم (عليه السلام)

5. دكتر محمدرضا مرندي؛ عضو هيأت علمي دانشگاه شهيد بهشتي.

ضمن تقدير و تشكر فراوان از زحمات بي شائبه نويسندگان محترم كتاب و همه كساني كه در تكميل و بهتر شدن آن تلاش كرده اند، به خصوص محقق محترم جناب آقاي حميد احمدي كه با ارائه ديدگاههاي كارشناسانه خود ما ياري نمودند، اميد است متن حاضر مورد استقبال پژوهشگران، استادان محترم و دانشجويان عزيز قرار گيرد.

نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاهها

مركز برنامه ريزي و تدوين متون درسي

گروه انقلاب اسلامي

فهرست مطالب

سخن مركز

فهرست مطالب

مقدمه

درباره اين ويراست

5

7

15

17

فصل يكم – مفاهيم و مباحث نظري

19- 48

1. مفهوم انقلاب و ويژگي هاي آن

1-1. مفهوم انقلاب

1-2. عوامل و ويژگي هاي انقلاب

الف) عوامل انقلاب

1-2-1. نارضايتي عميق از وضع موجود

2-2-1. ظهور و گسترش ايدئولوژي(هاي) جديد جايگزين

3-2-1. گسترش روحية انقلابي

4-2-1. رهبري و نهادهاي بسيج گر

ب) عناصر(ويژگي هاي) انقلاب

5-2-1. شركت توده ها(مردمي بودن)

6-2-1. وجود عنصر خشونت

7-2-1. تغيير ساختارهاي اجتماعي – سياسي جامعه

3-1. تفاوت انقلاب با ديگر پديده ه

2. تحليل نظري انقلاب اسلامي

1-2. رويكردهاي موجود در تحليل انقلاب اسلامي

2-2. چند ديدگاه و نظريه مطرح پيرامون انقلاب و انقلاب اسلامي ايران

1-2-2. تدا اسكاچيل

2-2-2. ماروين زونيس

3-2-2. نظريه جيمز ديويس و منحني جي(J)

4-2-2. نظريه چالمرز جانسون

5-2-2. ميشل فوكو

3-2. تحليل نظري انقلاب ها و انقلاب اسلامي

1-3-2. چارچوبي نظري درباره چرايي و چگونگي وقوع انقلاب‌ها

2-3-2. چرايي و چگونگي وقوع انقلاب اسلامي ايران

21

21

22

23

23

23

25

26

28

28

29

30

31

33

33

35

35

37

39

41

44

45

45

47

فصل دوم –زمينه تاريخي قيام تنباكو و مشروطه

49-68

1. اوضاع ايران در قرن 19 ميلادي(13 هجري)

2. قيام تنباكو(1270)

3. اصلاح نظام سياسي: قيام مشروطيت

1-3. شكل گيري قيام

2-3. روحانيت و قيام مشروطيت

3-3. روشنفكران و قيام مشروطيت

4-3. ناكامي مشروطيت

1-4-3. عوامل دروني

2-4-3. عوامل بيروني

51

54

56

56

61

64

65

65

67

فصل سوم - دولت استبدادي شبه مدرن و به قدرت رسيدن رضاخان

69- 82

1. از كودتا تا سلطنت(1299- 1304)

2. اقدامات سياسي و فرهنگي دولت رضا شاه

1-2. استبداد و خشونت

2-2. ستيز با مذهب و نهادهاي مذهبي

2-3. باستانگرايي ناسيوناليستي و سياست يكپارچه سازي قومي و فرهنگي

3. سقوط رضا شاه

71

76

76

78

79

80

فصل چهارم- سلطنت محمدرضا پهلوي

83-112

1. اشغال ايران و پيامدهاي آن

2. نهضت ملي شدن صنعت نفت(1329- 1332)

3. سالهاي پس از كودت

4. قيام امام خميني

5. قيام 15 خرداد 1342

6. تشديد وابستگي و استبداد(1343- 1355)

7. آغاز انقلاب، آغاز فروپاشي نظام سياسي

85

87

92

94

96

98

103

فصل پنجم – تحليلي بر ساختار دولت پهلوي دوم

113- 138

1. ساختار سياسي دولت پهلوي پس از كودت

1-1. شاه و دربار

2-1. ارتش

3-1. ساواك

4-1. احزاب وابسته

5-1. نقش نفت در اقتصاد سياسي

6-1. باستانگرايي ناسيوناليستي شاهنشاهي

7-1. وابستگي به امريكا

2. اوضاع اقتصادي ايران در سال هاي 1332- 1357

3. بحران ها و آسيب هاي دولت پهلوي

115

115

118

120

121

122

126

127

129

133

فصل ششم – مخالفان دولت پهلوي

139- 170

1. ماركسيست ها و چپگرايان

1-1. حزب توده

2-1. سازمان چريك هاي فدائي خلق

3-1. سازمان مجاهدين خلق ايران

2. ملي گرايان مشروطه خواه

1-2. جبهه ملي دوم

2-2. نهضت آزادي

3. مخالفان مذهبي

1-3. دكتر علي شريعتي

2-3. آيت الله مرتضي مطهري

3-3. سازمان ها و احزاب مذهبي

1-3-3. جمعيت فدائيان اسلام

2-3-3. هيأت هاي مؤتلفه اسلامي

3-3-3. حزب ملل اسلامي

4-3-3. روحانيت

1-4-3-3. نفوذ اجتماعي

2-4-3-3. انسجام و سازماندهي

3-4-3-3. رهبري امام خميني

4. تحليل نظري پيروزي انقلاب اسلامي

141

144

145

146

148

150

151

152

156

158

159

159

161

162

162

165

166

167

168

فصل هفتم – زندگي و انديشه امام خميني

171- 184

1. زندگي و زمانه امام خميني

2. انديشه سياسي امام خميني

1-2. نفي سلطنت

2-2. نقد مشروطيت

3-2. نظريه حكومت اسلامي و ولايت فقيه

3. امام و رهبري سياسي

1-3. شيوه ها و استراتژي هاي مبارزه سياسي

1-1-3. مردمي كردن مبارزه سياسي

2-1-3. مذهبي كردن مبارزه

3-1-3. پرهيز از مشي مسلحانه

4-1-3. حفظ اتحاد و انسجام

2-3. محبوبيت و نفوذ مردمي امام

173

175

175

176

178

179

180

180

180

181

182

182

فصل هشتم – تحولات عصر جمهوري اسلامي

185- 202

1. تحولات و رخدادهاي داخلي

1-1. دوره انتقال قدرت و مشكلات تثبيت نظام سياسي جديد

1-1-1. تشكيل دولت موقت

2-1-1. منازعات داخلي گروهه

1-2-1-1. سازمان چريكهاي فدايي خلق

2-2-1-1. پيكار

3-2-1-1. حزب توده

2-1. دورة تثبيت نظام(1362- 1368)

3-1. دوره بازسازي اقتصادي(1368- 1376)

4-1. دوره توسعه سياسي(1376- 1384)

2. تحولات و رخدادهاي خارجي

187

187

189

191

191

193

193

196

196

198

198

فصل نهم- بازتاب انقلاب اسلامي ايران

203- 216

1. بازتاب انقلاب اسلامي بر نظريه هاي سياسي

2. بازتاب انقلاب اسلامي بر مسائل راهبردهاي قدرتهاي بزرگ

3. انقلاب اسلامي و حركت هاي انقلابي در جهان اسلام

205

208

211

فصل دهم – نگاهي به كارنامه نظام جمهوري اسلامي

217- 240

1. مفهوم كارآمدي

2. مقايسه امكانات و شرايط اقتصادي كشور در دو دوره قبل و بعد از انقلاب

3. كارنامه جمهوري اسلامي بر اساس شاخص هاي توسعه يافتگي

1-3. رشد علمي و آموزشي

2-3. كشاورزي و دامداري

3-3. وضعيت روستاه

4-3. صنايع

5-3. صنايع نظامي

6-3. مبارزه با مواد مخدر

7-3. فرهنگ و هنر

8-3. بهداشت و سلامت

9-3. خدمات رساني

1-9-3. گاز شهري

2-9-3. آب سالم و بهداشتي

4. بررسي سه شبهه مطرح

1-4. نرخ رشد جمعيت

2-4. ارزش پول ملي

3-4. بررسي افزايش قيمت ها و قدرت خريد مردم

5. عوامل دخيل در قضاوت منفي افراد نسبت به وضع موجود

سخن آخر

221

222

224

224

226

227

228

229

229

230

230

231

232

232

232

232

233

235

237

238

فصل يازدهم – مقايسه انقلاب اسلامي با ساير انقلاب ها

241- 252

مقايسه شرايط چهارگانه در انقلاب ه

1. نارضايتي از وضع موجود

1-1. حركت ها و شورش هاي پيشين

2-1. شورشها، اعتصابات و درگيري هاي نهايي

3-1. سقوط پايه هاي اقتدار و مشروعيت سياسي

4-1. گريز روشنفكران و نخبگان

5-1. ديگر شاخص ه

2. گسترش ايدئولوژي هاي جديد جايگزين

3. گسترش روحيه انقلابي

4. نقش آفريني رهبري و ساختاره

245

245

246

246

246

247

247

248

250

251

فصل دوازدهم- مسائل و چالش هاي بعد از انقلاب

253- 290

1. ترميدور يا حركت دوري انقلابها

2. مردم سالاري ديني

1-2. تعريف و زمينه هاي تاريخي – اجتماعي دموكراسي(مردم سالاري)

2-2. مباني فكري مردم سالاري(دموكراسي)

3-2. دين و دموكراسي

3. رابطه ايران و امريكا و مسئله فلسطين

1-3. رابطه ايران و آمريكا: گذشته، حال و آينده

2-3. مسئلة فلسطين، نقطه اوج تعارض ايران با آمريك

4. جهاني شدن

1-4. تعريف جهاني شدن

2-4. آثار و ويژگي هاي جهاني شدن

3-4. جهاني شدن و جهان سوم

4-4. جهاني شدن، تجددگرايي و پسا تجدد گرايي

5-4. جهاني شدن و دين اسلام

6-4. جهاني شدن و جمهوري اسلامي ايران

5. نظريه هاي پايان تاريخ و برخورد و گفتگوي تمدنه

1-5. نظريه پايان تاريخ

2-5. نظريه برخورد تمدنه

3-5. ايده گفتگوي تمدنه

255

261

261

263

264

266

266

269

271

271

274

276

277

279

281

282

282

283

287

كتابنامه

291- 304

منابع فارسي

منابع لاتين

293

303